SWIFT 2026-yil 29-avgustdan vaqtinchalik chorani bekor qiladi. Bu O‘zbekiston banklari uchun nimani anglatadi?

Nega ISO 20022 ga o‘tishni endi ortga surib bo‘lmaydi

2026-yil 29-avgust kuni SWIFT O‘zbekiston banklari ishtirokidagi ayrim FIN MT to‘lov xabarlari uchun amal qilib kelgan vaqtinchalik chorani bekor qiladi. Ushbu chora banklarga mazkur xabarlarni vaqtincha qo‘shimcha validatsiya va ISO 20022 formatiga konvertatsiyasiz yuborish imkonini berib kelgan.

Tayyorgarlikni oldindan yakunlagan banklar uchun bu sana deyarli sezilmay o‘tadi. Ammo hali to‘liq moslashishga ulgurmagan banklar uchun 29-avgust xalqaro hisob-kitoblar infratuzilmasi qanchalik tayyor ekanini ko‘rsatadigan jiddiy sinov bo‘lishi mumkin.

Ko‘plab banklar uchun bu navbatdagi SWIFT dedlayni sifatida ko‘rinadi. Aslida esa undan keyin mazkur vaqtinchalik choraga tayanishning iloji qolmaydi.

Aynan 29-avgust kuni SWIFT O‘zbekiston ishtirokidagi ayrim FIN MT to‘lov xabarlariga nisbatan qo‘llanib kelgan vaqtinchalik istisno tartibini bekor qiladi.

ISO 20022 ga o‘tishni allaqachon yakunlagan banklar uchun bu odatiy ish kuni bo‘ladi. Boshqalar uchun esa texnik cheklovlar xalqaro to‘lovlarga bevosita ta’sir qila boshlaydigan nuqtaga aylanishi mumkin.

Fido Biznes 2009-yildan buyon banklarning SWIFT infratuzilmasi bilan ishlaydi. Shu vaqt ichida xalqaro hisob-kitoblar sohasidagi bir nechta yirik transformatsiyalarda ishtirok etdik. Biroq ISO 20022 ga o‘tish so‘nggi yillardagi eng katta o‘zgarishlardan biri bo‘ldi.

So‘nggi yillarda Fido Biznes jamoasi O‘zbekiston banklarida ISO 20022 loyihalarini joriy etishda qatnashdi va turli ssenariylarni ko‘rdi — puxta rejalashtirilgan migratsiyalardan tortib, vaqt tanqisligi sharoitida amalga oshirilgan tezkor loyihalargacha.

Shu sababli quyida marketing materiali emas, balki ushbu loyihalarda bevosita ishtirok etgan mutaxassislarning amaliy kuzatuvlari keltiriladi.

29-avgustdan keyin nima o‘zgaradi?

2025-yil 22-noyabrdan boshlab moliyaviy muassasalar o‘rtasidagi to‘lov yo‘riqnomalari ISO 20022 formatida uzatilishi belgilangan. Shu bilan birga, ayrim FIN MT to‘lov xabarlari uchun vaqtinchalik istisno tartibi saqlab qolingan.

Aslida bu xizmat eski va yangi formatlar o‘rtasida “tarjimon” vazifasini bajardi. Natijada banklar o‘z tizimlarini bosqichma-bosqich moslashtirish va migratsiyani shoshilmasdan amalga oshirish imkoniyatiga ega bo‘ldilar.

29-avgustdan keyin esa ushbu vaqtinchalik chora amal qilishdan to‘xtaydi.

Bu amalda nimani anglatadi?

Birinchidan, FIN SR 2025 validatsiya talablariga javob bermaydigan MT xabarlari rezerv qayta ishlash va ISO 20022 formatiga konvertatsiyadan o‘ta olmaydi hamda rad etiladi — NAK.

Ikkinchidan, MX formatidagi kiruvchi xabarlarni banklarning o‘zi qayta ishlashi kerak bo‘ladi. Agar tizim bunga tayyor bo‘lmasa, ayrim operatsiyalar qo‘lda qayta ishlanishi mumkin. Bu esa to‘lovlarni qayta ishlash tezligi va xarajatlariga ta’sir qiladi.

Alohida e’tibor pacs.008, pacs.009 va camt.053/054 turidagi xabarlarga qaratilishi kerak. Ular mijoz to‘lovlari, banklararo hisob-kitoblar va hisobvaraqlar bo‘yicha ko‘chirmalarda qo‘llaniladi.

So‘nggi yillardagi asosiy xavf shundaki, vaqtinchalik chora amalda sezilmasdan ishladi. Shu sababli ayrim banklarda ISO 20022 ga tayyorgarlik allaqachon yakunlangan degan taassurot paydo bo‘lishi mumkin.

Aslida esa haqiqiy sinov bank MX formatidagi xabarlar bilan bevosita ishlashni boshlaganidan keyingina yuzaga chiqadi.

Agar bank tayyor bo‘lmasa, nima yuz beradi?

Birinchi ssenariy: to‘lovlar davom etadi, ammo qimmatroq bo‘ladi

Ba’zi bank-korrespondentlar ma’lum vaqt davomida o‘zlarining moslik mexanizmlaridan foydalanishda davom etishlari mumkin.

Tashqaridan qaraganda hammasi odatdagidek ko‘rinadi: to‘lovlar o‘tmoqda, hisob-kitoblar ishlamoqda.

Biroq vaqt o‘tishi bilan kechikishlar, qo‘shimcha komissiyalar va muayyan bank-korrespondentning ichki qarorlariga bog‘liqlik kuchayadi.

Muammo shundaki, bunday mexanizmlarning qachon o‘chirib qo‘yilishi ko‘pincha oldindan ommaga ma’lum qilinmaydi. Yirik banklar legacy-yechimlardan voz kechgan sari vaziyat murakkablashib boradi.

Ikkinchi ssenariy: muammolar ayrim yo‘nalishlarda paydo bo‘ladi

Bankning asosiy korrespondentlaridan biri MX formatiga to‘liq o‘tadi va MT formatidagi xabarlarni qabul qilishni to‘xtatadi.

Natijada ayrim to‘lov yo‘nalishlarida uzilishlar yuzaga keladi. Ba’zi xabarlar rad etiladi, ayrimlari esa qo‘lda qayta ishlash yoki qayta formatlashni talab qiladi.

Operatsion bo‘linmalar vaqtinchalik yechimlar izlashga, to‘lov marshrutlarini o‘zgartirishga va qo‘shimcha nazorat choralarini joriy etishga majbur bo‘ladi.

Bunday holatlar xalqaro amaliyotda allaqachon kuzatilgan. Odatda ular migratsiyani so‘nggi daqiqagacha kechiktirgan tashkilotlarda yuz beradi.

Uchinchi ssenariy: dedlayndan keyingi favqulodda loyiha

Bu eng qimmat va eng xavfli variant hisoblanadi.

Bank migratsiyani o‘tish davri tugagandan keyingina boshlaydi. Jamoa vaqt tanqisligi sharoitida ishlaydi, testlar uchun vaqt qisqaradi, ishlab turgan tizimlarda xatolar paydo bo‘lish ehtimoli esa ortadi.

Shu sababli tayyorgarlikni oldindan boshlagan banklar loyihani rejalashtirilgan tartibda amalga oshirish imkoniyatiga ega bo‘ldi. Qolganlar esa uni favqulodda choraga aylantirib qo‘yishi mumkin.

Bugunoq javob berilishi kerak bo‘lgan beshta savol

Bank o‘zini ISO 20022 ga tayyor deb hisoblasa ham, quyidagi savollarni yana bir bor tekshirib chiqish foydadan holi bo‘lmaydi.

1. Qaysi bank-korrespondentlaringiz allaqachon faqat MX formatida ishlamoqda yoki yangi standartdan foydalanishni rasman talab qilmoqda?

2. Bankning ABS tizimi MX xabarlarini mustaqil shakllantira va qayta ishlay oladimi yoki oraliq adapterdan foydalaniladimi? Agar adapter ishlatilayotgan bo‘lsa, uning qo‘llab-quvvatlash holati dolzarbmi?

3. SWIFT Alliance Access bilan MX rejimidagi ishlash faqat test muhitida emas, balki produktiv konturda ham sinovdan o‘tkazilganmi?

4. Jamoada pacs.008 va pacs.009 xabarlari tuzilishini tushunadigan hamda validatsiya xatolarini tahlil qila oladigan mutaxassislar bormi?

5. Avtomatlashtirish mavjud bo‘lsa ham, nosozliklar yuz berganda qo‘lda qayta ishlash tartiblari tayyorlanganmi?

Amaliyot shuni ko‘rsatadiki, aynan shu savollar o‘tish jarayonining yakuniy bosqichida eng ko‘p muammolar manbai bo‘ladi.

ISO 20022 ga allaqachon o‘tgan banklar tajribasi nimani ko‘rsatmoqda?

Bugungi kunda SWIFT ISO 20022 funksionalligi O‘zbekistonning 12 ta bankida Fido Biznes yechimlari asosida joriy etilgan. Bozorning bir qismi hali ham dedlaynga tayyorgarlik ko‘rayotgan bir paytda, ushbu banklar allaqachon xalqaro xabarlarning yangi formatlari bilan ishlamoqda va o‘tish davrining yakuniga to‘liq tayyor holda yaqinlashmoqda.

Mazkur loyihalar tajribasi shuni ko‘rsatadiki, muvaffaqiyatli migratsiya faqat MX formatini qo‘llab-quvvatlash bilan cheklanmaydi.

Bunda yechim arxitekturasi, mavjud SWIFT infratuzilmasi bilan integratsiya, to‘lovlarning butun hayotiy siklini nazorat qilish hamda trafikni bosqichma-bosqich yangi formatga o‘tkazish imkoniyati ham muhim rol o‘ynaydi.

Amaliyot shuni ko‘rsatadiki, bank uchun MX xabarlarini shunchaki qabul qilishning o‘zi yetarli emas. Ularni to‘g‘ri validatsiya qilish, marshrutlash, qayta ishlash va arxivlash jarayonlari ham to‘liq yo‘lga qo‘yilgan bo‘lishi kerak.

Fido Biznes tizimida ishlayotgan yechimlar MX xabarlarini qayta ishlashning to‘liq siklini ta’minlaydi, SWIFT Alliance Access va FINplus bilan bankning mavjud SWIFT infratuzilmasini qayta qurmasdan integratsiyalash imkonini beradi hamda SWIFT GPI Tracker orqali to‘lovlar harakatini nazorat qilishga yordam beradi.

Eng barqaror natijalar odatda migratsiya bosqichma-bosqich amalga oshirilgan loyihalarda kuzatiladi: avval test muhiti, keyin cheklangan hajmdagi produktiv trafik va shundan so‘ng to‘liq ishga tushirish.

Bunday yondashuv xavflarni sezilarli darajada kamaytiradi va xalqaro hisob-kitoblarning uzluksiz ishlashini ta’minlaydi.

Ko‘pchilik banklar uchun ISO 20022 ga o‘tish allaqachon oddiy texnik loyiha bo‘lishdan chiqib ketgan. Bugungi kunda ushbu standart xalqaro hisob-kitoblarni rivojlantirish, to‘lovlarni qayta ishlash sifatini oshirish va yangi raqamli moliyaviy xizmatlarni ishga tushirish uchun asos bo‘lib xizmat qilmoqda.

Nega tayyorgarlikni oldindan boshlash muhim?

Har qanday infratuzilmaviy loyiha dedlayn yaqinlashgani sari qimmatlashadi.

ISO 20022 ga o‘tish ham bundan mustasno emas.

Tayyor yechim mavjud bo‘lganda test muhitini tayyorlash odatda 4–6 hafta vaqt oladi. Integratsion testlar va produktiv trafikni bosqichma-bosqich ko‘chirish uchun esa yana 2–4 hafta talab qilinadi.

29-avgustgacha hali vaqt bor.

Ammo kechiktirilgan har bir hafta to‘liq test o‘tkazish imkoniyatlarini kamaytiradi va muammolar ishga tushirilgandan keyingina aniqlanish xavfini oshiradi.

Xulosa o‘rnida

Migratsiyani oldindan yakunlagan banklar, ehtimol, 29-avgustni sezmay ham qoladi.

Boshqalar uchun esa bu sana infratuzilmaviy loyiha kutilmaganda operatsion muammoga aylanishi mumkin bo‘lgan nuqtaga aylanishi ehtimoldan xoli emas.

Shuning uchun bugun asosiy savol “ISO 20022 ga o‘tish kerakmi?” emas.

Asosiy savol — “buni xotirjam va rejalashtirilgan tarzda amalga oshirish uchun qancha vaqt qoldi?”